🎯 Perfectionisme is in de kern vaak geen streven naar succes, maar een wanhopige vlucht voor de angst om door de mand te vallen. Binnen de schematherapie noemen we dit het schema Falen: de diepe, vaak onbewuste overtuiging dat je minder competent bent dan anderen en dat je onherroepelijk zult mislukken. Om de intense pijn van die overtuiging niet te hoeven voelen, bouwen we een verdedigingsmuur van perfectionisme om ons heen.
🛡️ De Perfectionistische Overcontroleerder is de drijvende kracht die de lat onmenselijk hoog legt om een diepgevoeld tekortschieten voor te blijven. Dit is de coping-modus: het gedrag dat we naar de buitenwereld vertonen. Deze beschermer probeert de angst te bezweren door álles onder controle te houden. Het vertaalt zich in dwangmatig overwerken, details eindeloos checken en taken uitstellen uit pure faalangst. Het doel van dit gedrag is simpel: als ik alles perfect doe, kan de Straffende Ouder mij niet raken en hoeft het Kwetsbare Kind de pijn van het falen niet te voelen.
😠 Dit gedrag wordt aangewakkerd door de Veeleisende of Straffende Ouder-modus. Dit is de harde, interne stem die beweert dat je waarde als mens direct gekoppeld is aan wat je presteert. Voor deze innerlijke criticus is een fout geen leermoment, maar een bewijs van incompetentie. De overcontroleerder houdt de lat hoog om de kille kritiek van deze modus te ontlopen en de constante dreiging van afwijzing te sussen.
🏚️ De werkelijke reden voor deze uitputtingsslag is het beschermen van het Kwetsbare Kind. Dit deel van jou draagt de zware overtuiging dat het fundamenteel minder slim of vaardig is dan anderen. Onder de enorme druk/juk van de prestatiedrang voelt dit kind een intense schaamte en de constante angst om 'door de mand te vallen'. Het perfectionisme dient als een pantser, zodat niemand, inclusief jijzelf, de vermeende kwetsbaarheid van dit kind hoeft te zien.
🌿 Herstel begint wanneer de Gezonde Volwassene de regie overneemt en de innerlijke criticus begrenst. Deze modus begrijpt dat je waarde vaststaat, ongeacht of je die lat nu haalt of niet. Door het Kwetsbare Kind veiligheid te bieden, ontstaat er weer ruimte voor het Blije Kind. In deze modus mag je weer spelen zonder doel en genieten van het moment, simpelweg omdat je goed genoeg bent zoals je bent.
De inspiratiebron: De podcast Psycholoog van psycholoog Marissa van der Sluis en klinisch psycholoog en auteur Fleur Kraanen.